Παρουσίαση: Βιβλία από το αρχείο της Ευωνύμου
Νεότερες Εκδόσεις

σελίδα 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7


Μιχαήλ Δεκλερή, Ο Δωδεκάδελτος του Περιβάλλοντος, έκδ. ΑΝΤ. Ν. ΣΑΚΚΟΥΛΑ, Αθήνα - Κομοτηνή - χρονιά έκδοσης 1996
Ο συγγραφέας, διαπρεπής δικαστής και αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας, συνοψίζει στην εισαγωγή το περιεχόμενο του έργου του. Σε απλή, συστημική γλώσσα, η ουσία του βιβλίου αυτού έχει ως εξής: Κατ' αντίθετση προς την άγρια ανάπτυξη, η βιώσιμη ανάπτυξη θα είναι ποιοτική και ελεγχόμενη. Ο έλεγχος θα είναι ένα σύστημα λογικών κανόνων (αλγορίθμων) με αλληλουχία και συνοχή που σκοπόν έχει να διασφαλίση την φυσική βάση της ποιοτικής αναπτύξεως, δηλ. την επιβίωση των οικοσυστημάτων. Απώτερος στόχος είναι η σταθερή συνεξέλιξη ανθρωπογενών συστημάτων και οικοσυστημάτων. Έτσι, η πρώτη αρχή της δημόσιας οικολογικής τάξεως θεσπίζει τον υποχρεωτικό χαρακτήρα αυτού του συστήματος ελέγχου που αποβλέπει σε πρόδηλο γενικό συμφέρον όχι μόνο της παρούσης γενεάς αλλά και των επομένων: η βιώσιμη ανάπτυξη δεν αφήνεται στην λειτουργία της αγοράς, αλλά είναι ευθύνη του κράτους. Η δεύτερη αρχή της βιωσιμότητος απαγορευει πάσα περαιτέρω μείωση ή υποβάθμιση του φυσικού κεφαλαίου, γιατί και αυτό που απέμεινε από την άγρια ανάπτυξη είναι ζήτημα αν εξαρκεί για την επιβίωση. Η τρίτη αρχή επιβάλλει θετικά τον σεβασμό της φερούσης ικανότητος τόσον των ανθρωπογενών συστημάτων όσον και των οικοσυστημάτων, για να προληφθή η κατασκευή των θνησιγενών υπερτροφικών ανθρωπογενών συστημάτων που συμπαρασύρουν στην αποσύνθεσή τους τα οικοσυστήματα. Η τέταρτη αρχή επιβάλλει την διόρθωση αυτού του σφάλματος, όπου είναι ακόμη εφικτή, δηλ. την αποκατάσταση διαταραχθέντος οικοσυστήματος, ούτως ώστε να αποτρέπεται η μείωση του φυσικού κεφαλαίου. Η πέμπτη αρχή αξιώνει την προστασία της βιοποικιλότητος για να διατηρήση την ευστάθεια (ισορροπία) των οικοσυστημάτων. Η έκτη αρχή της κοινής φυσικής κληρονομιάς επιδιώκει να διασφαλίση χάριν όλων τον ζωτικό πυρήνα του φυσικού κεφαλαίου, δηλ. την άγρια φύση όπου υπάρχει και το έσχατον αποθεματικό της ζωής. Η εβδόμη αρχή επιβάλλει την ηπία ανάπτυξη των ευπαθών οικοσυστημάτων. Η ογδόη αρχή της χωρονομίας επιτάσσει τον συνολικό σχεδιασμό της ισορροπίας ανθρωπογενών συστημάτων και οικοσυστημάτων ώστε να ελέγχεται και επιτηρείται η ευστάθειά των και η ποιοτική βελτίωση των πρώτων. Η ενάτη αρχή της πολιτιστικής κληρονομίας ενδιαφέρεται για την σταθερή συνέχεια των ανθρωπογενών συστημάτων και τον ποιοτικό χαρακτήρα της αναπτύξεως. Η δεκάτη αρχή του βιωσίμου αστικού περιβάλλοντος επιδιώκει να αναστρέψη την προϊούσα παρακμή των συγχρόνων οικισμών και ιδίως των μεγαπόλεων και να επαναφέρη την ποιότητα ζωής στην πόλη. Η ενδεκάτη αρχή του φυσικού κάλλους εξυπηρετεί, επίσης, την ποιοτική ανάπτυξη, ενώ Η δωδεκάτη (και τελευταία) καθιερώνει την οικολογική συνείδηση των ανθρώπων ως την πραγματική εγγύηση του όλου συστήματος ελέγχου. Το σύστημα των γενικών αυτών αρχών είναι πλήρες γιατί καλύπτει όλα τα θεμελιώδη προβλήματα της σχέσεως ανθρωπογενών συστημάτων και οικοσυστημάτων.

Παναγιώτη Κουθασανά, Ενθύμιον Μυκόνου, Σχόλια σε φωτογραφίες (1885-1985), Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης  
?Πολύ θα το χαρώ να δω κι άλλα πνευματικά έργα ποιότητας για το νησί, μιας και έχομε μπουχτίσει από κακογουστιές και προχειρότητες, έργα που θα αναδεικνύουν την ομορφιά και τον πλούτο της παράδοσης, την ιστορία και τον πολιτισμό του λεηλατημένου τόπου μας, ο οποίος αξίζει το καλύτερο. Τα ζητούμενα είναι κατάρτιση, αγάπη, αφοσίωση κι απλωδωριά για τέτοιου είδους έργα, που ο συγγραφέας και κριτικός Άρης Μαραγκόπουλος τα αποκαλεί ²φρούρια μνήμης², ²ημερολόγια αλλοτινού ανθρώπου² και ²γενναία υπενθύμιση της πολιτιστικής μητρίδος². Από 'κει κι έπειτα η στράτα είναι όχι μόνο βατή, αλλά μας ανταμείβει μ' έναν ευφρόσυνο περίπατο…

Διάφοροι, Περιβαλλοντικά Ποιήματα! Από μαθητές σχολείων της Β΄ Διεύθυνσης Π.Ε. Αθηνών, Επιμέλεια: Σοφία Περδικάρη  
Γράφτηκαν από μαθητές Νηπιαγωγείων και Δημοτικών Σχολείων της περιοχής και μιλάνε με τον τρυφερό λόγο μιας τρυφερής ηλικίας. Τα δέντρα κλαίνε Ένας άνθρωπος αδιάφορος περπατάει την ομορφιά της φύσης δεν κοιτάει, ένα σπίρτο ανάβει, το πετάει, πυρκαγιά ξεσπάει. Τα δένδρα καίγονται πονάνε, απεγνωσμένα να σωθούν ζητάνε, οι άνθρωποι αδιάφοροι κοιτάνε λίγοι είναι εκείνοι που πονάνε. Τα δένδρα κλαίνε και πεθαίνουν τους φίλους τους τα ζώα περιμένουν μα και αυτά το σπίτι τους έχουν χάσει μέσα στη λάβα που τα έχει σκεπάσει. Ιωάννα Μαστρομηνά 7ο Δημ. Σχολείο Αμαρουσίου - Τάξη Δ΄2 Επιμέλεια: Ρούβολη Δήμητρα - Δασκάλα

Ι. Πήτας, Χορτιάτης, Περιηγητικός Χάρτης Πεζοπορίας και Διαδρομών  
Στην ανατολική πλευρά της Θεσσαλονίκης δεσπόζει η μορφή του Χορτιάτη. Τον βλέπουμε να ξεπροβάλλει μοναχικός όταν ερχόμαστε είτε από Αθήνα είτε από Καβάλα. Δυστυχώς λίγοι ξέρουν τις ομορφιές που κρύβει αυτό το βουνό και πολύ λιγότεροι τις απολαμβάνουν. Ο κύριος στόχος του χάρτη του Χορτιάτη που πρόσφατα κυκλοφόρησε στα βιβλιοπωλεία είναι να αναδείξει στον πολύ κόσμο τον μεγάλο αυτό άγνωστο και να τον πείσει ότι μπορεί να απολαύσει σχεδόν παρθένα φύση δίπλα στο σπίτι του με απλές και εύκολες πεζοπορίες ή περιηγήσεις και να του δώσει τα σχετικά εφόδια για το σκοπό αυτό. Ο χάρτης του Χορτιάτη με κλίμακα 1:40.000 ελπίζουμε να είναι πολύτιμο βοήθημα για τον περιπατητή αλλά και γενικότερα για τον επισκέπτη της περιοχής. Περιλαμβάνει όλη την ορεινή περιοχή από το Φίλυρο-Λητή-Λαγκαδά μέχρι τα Βασιλικά-Πετροκέρασα-Γαλάτιστα-Ζαγκλιβέρι περιγράφοντας με ικανοποιητική ακρίβεια τους δασικούς, αγροτικούς δρόμους, τα μονοπάτια, τις πηγές, τα ρέματα και τα τοπωνύμια. Περιγράφει 32 διαδρομές για πεζοπορία, μηχανή ή αυτοκίνητο σημαδεμένες με γραμμές διαφορετικών χρωμάτων. Κάθε διαδρομή έχει συνήθως αρχή και τέλος σε μέρος προσβάσιμο με δημόσια συγκοινωνία. Οι διαδρομές διαρκούν συνήθως 1-2 ώρες πεζοπορία, έχουν ελεγχθεί πολλές φορές από τον συγγραφέα και είναι ακριβείς ως προς τον χρόνο, απόσταση και δυσκολία. Τα μονοπάτια που περιγράφουμε είναι δυστυχώς σχεδόν όλα ασημάδευτα. Η μόνη καλά σημαδεμένη διαδρομή είναι αυτή από το χωριό Χορτιάτης μέχρι το καταφύγιο του ΣΕΟ. Θα ήταν πολύ χρήσιμο αν μπορούσαν κάποτε αυτές οι διαδρομές να σηματοδοτηθούν. Ο χάρτης θα συνοδευτεί από βιβλίο που είναι υπό έκδοση και περιγράφει τις διαδρομές, τα ιστορικά, πολιτιστικά, οικολογικά στοιχεία κάθε μιας πεζοπορίας και των περιοχών και χωριών που διασχίζει. "Οικοτοπία", Τεύχος 14 (5-6/1999)

Διάφοροι, Η ελιά, η τρελλή, η ιερή, Η εικόνα της στην Ελληνική ποίηση. Απάνθισε η Ανδριέττα Στάθη-Σχώρελ, Σχέδια των Φαέθοντα Στάθη και Παναγιώτη Ρόβολη, έκδ. Νηρέας, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1998
Η ελιά χρειάζεται την αγάπη και την προστασία μας και όπως ο Χορστ Σάϊφερ-Σούχαρντ γράφει στο βιβλίο του Η Ελιά: "Η εξέλιξη της ανθρωπότητας είναι στενά συνδεδεμένη με την ιστορία του ελαιόδεντρου". Κατά την αρχαιότητα δεν επιτρεπόταν κάποιος να κόψει περισσότερες από δυο ελιές το χρόνο, ενώ το ξύλο της μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μόνο για ιδιωτική χρήση ή για την κατασκευή βωμών ή αγαλμάτων για τους θεούς. Στη σημερινή εποχή, την εγκατελειμένη από θεούς και αγίους, η αγροτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσφέρει στους αγρότες οικονομικά οφέλη, όταν ξεριζώσουν τους εκατονταετείς ελαιώνες τους, όπως συνέβη και στη μονή Πρεβέλης στην Κρήτη, όταν ένας χώρος στάθμευσης κατέλαβε τη θέση του? ΠΡΕΠΕΙ να κατανοήσουμε πως αυτά τα αρχαία, μεγαλόπρεπα δέντρα είναι μέρος της εθνικής κληρονομιάς της Ελλάδας, όπως ακριβώς οι βυζαντινές εκκλησιές και ο Παρθενώνας. Ελπίζουμε πως αυτό το βιβλίο θα συνεισφέρει προς έναν μεγαλύτερο σεβασμό προς τα ελαιόδεντρα. Από τον πρόλογο της επιμελήτριας

Λίλιαν Τοθ, Feng Shui - Ο Πλήρης Εικονογραφημένος Οδηγός, έκδ. ΚΟΑΝ - Άγγελος Μοιράγιας, 224 σελίδες, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1998
Το Feng Shui (Φανγκ Σόη) -σε μετάφραση "Αέρας" και "Νερό"- ή "Ham" και "Yu", όπως ήταν αρχικά γνωστό, είναι το "απόσταγμα" περίπου 7000 χρόνων κινέζικης φιλοσοφίας, επιστήμης και πολιτισμού, με εφαρμογή στην επιλογή ή σχεδιασμό του φυσικού και τεχνητού περιβάλλοντος για τις ευνοϊκότερες επιπτώσεις στον άνθρωπο. Γνώση χιλιάδων χρόνων, έγινε λιγότερο εσωστρεφής στην ίδια την ανατολή στις αρχές του αιώνα και "ανοίχτηκε" στη Δύση στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Για τους αμύητους, είναι ένα collage δεισιδαιμονίας, υποκειμενικότητας και εθνοκεντρισμού, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα απρόσιτο, προσωπικό πρόγραμμα σπουδής, με τέσσερα επίπεδα, που μόνο ο Master μπορεί να μεταδώσει. Αναγνωρίζεται η επιρροή της φύσης και του περιβάλλοντος -φυσικού ή τεχνητού- στον άνθρωπο, και αντίστροφα, ουσιαστικά η αλληλοεξάρτηση ανθρώπου και φύσης, και προτρέπεται η αρμονική συνύπαρξη για μία ολιστική αρχιτεκτονική, κα μία ποιοτική ζωή. Ας σημειωθεί ότι αυτή η αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου-φύσης, αρχή της πρόσφατης οικολογικής ευαισθητοποίησης της δύσης, ήταν πάντοτε "ριζωμένη" στην ανατολική σκέψη και προσέγγιση. Η οικολογική ευαισθητοποίηση στη "δύση" του αιώνα μας καθιστά την ιδέα του Feng Shui ιδιαίτερα επίκαιρη. Το Feng Shui είναι ένα έγκυρο εναλλακτικό μοντέλο φιλοσοφικής προσέγγισης της αρχιτεκτονικής και της ζωής ευρύτερα, υποσχόμενο ευημερία και σωματική και ψυχική υγεία, σε αρμονία με τις ενέργειες και τις δυνάμεις του περιβάλλοντος και του σύμπαντος? Μιχάλης Βιδάλης "Οικοτοπία", Τεύχος 13 (3-4/1999)

Διάφοροι, Φύση - Κοινωνία και Πολιτική (κείμενα), Επιμέλεια, Πρόλογος: Γιάννης Σταυρακάκης, έκδ. Νήσος, σσσ. 469, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1998
Πρόκειται για ένα ογκώδες και πολύ χρήσιμο βιβλίο, με μια πολύ πλούσια συλλογή μεταφρασμένων κειμένων διανοητών που ασχολήθηκαν με το πρόβλημα της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση από την Αρχαιότητα ώς τις μέρες μας. Το βιβλίο θα φανεί σίγουρα πολύ χρήσιμο σε σπουδαστές, καθηγητές περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και κάθε οικολογικά ενδιαφερόμενο πολίτη. Το βιβλίο αρχίζει με ένα πρόλογο του κ. Σταυρακάκη (σ. 11-34), στον οποίο διατυπώνονται τα κριτήρια επιλογής των πρωτογενών πηγών που απαρτίζουν κάθε θεματική ενότητα. Η όλη συλλογή οικολογικών κειμένων διαιρείται σε τέσσερις μεγάλες ενότητες με πολλά υποκεφάλαια: η πρώτη ενότητα φέρει τον τίτλο: "Φύση και κοινωνία στην πνευματική παράδοση του ανθρώπου" και εκτείνεται σε 108 σελίδες. Περιέχει σύντομα κείμενα: α) από την Αρχαιότητα (Ηράκλειτο, Πλάτωνα, Αριστοτέλη και την Αντιγόνη του Σοφοκλή), β) τις θρησκευτικές παραδόσεις (Γένεση, Αυγουστίνος, Μωάμεθ, Λάου Τζε, Ινδιάνους Τσερόκι), γ) από την Επιστημονική επανάσταση, τον Διαφωτισμό και τη Ρωμαντική αντίδραση (σσ. 63-103) με κείμενα των J. Evelyn, R. Descartes, J-J. Rousseau, J. V. Goethe, H. D. Thoreau, J. Muir. Ακολουθούν στο υποκεφάλαιο με τίτλο: "Φύση και Ριζοσπαστικά κινήματα", κείμενα των Ch. Darwin, P. Kropotkin, K Marx, Fr. Engels και στη συνέχεια στο κεφάλαιο με τίτλο: "Προάγγελοι του Οικολογικού κινήματος", επιλεγμένα κείμενα των G. P. Marsh, M. Horkheimer, R. Carson, και Β. Commoner. Στο δεύτερο μέρος του έργου που έχει τίτλο: "Φύση και Πολιτική στα τέλη του 20ού αιώνα. Τα ρεύματα της Πράσινης Πολιτικής σκέψης" (σσ. 109-192) περιλαμβάνονται κείμενα Κοινωνικής οικολογίας (Μ. Boolchin, J. Klarck), Οικοφεμινισμού (J. Plant, A. Collard, J. Contrucci), Οικοσοσιαλισμού (A. Gorz), Βαθιάς Οικολογίας (A. Naess, B. Devall) και δύο εκπροσώπων του "Ιδεολογικού λόγου των Πράσινων Κομμάτων" (J. Porritt, Die Gruenen: Πρόλογος του Ομοσπονδιακού προγράμματος των Πράσινων της Δ. Γερμανίας). Το τρίτο μέρος της συλλογής (σσ. 193-332) έχει τίτλο: "Φύση και κοινωνική Κατασκευή: Από τις πρώτες προσεγγίσεις στη σύγχρονη συζήτηση" και περιλαμβάνει κείμενα των R. G. Collingwood, H. Kelsen, J. R. Short, D. Worster, U. Beck, Κ. Καστοριάδη, N. K. Hayles, Cl. Poiting. Το τέταρτο και τελευταίο μέρος του βιβλίου αφιερώνεται στις "Σύγχρονες Αναλυτικές και Κριτικές προσεγγίσεις στην πράσινη πολιτική και ιδεολογία" και περιλαμβάνει χαρακτηριστικά κείμενα των: R. J. Dalton, Chr. Rootes, R. Eckersley, και του δικού μας Λ. Λουλούδη που εκπροσωπεί τη χώρα μας με ένα ενδιαφέρον κείμενο με τίτλο: "Οικολογία, επιστήμη, ουτοπία: στην εποχή της δημιουργικής αμηχανίας" (σσ. 450-465). Μία αναλυτική αποτίμηση του έργου και μία κατ' άρθρον ανάλυσή του θα απαιτούσε πολλές σελίδες από τον χώρο της Οικοτοπίας. Θα περιοριστώ στα, κατά τη γνώμη μου, απολύτως απαραίτητα. Η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου έγινε στις 18 Σεπτεμβρίου, στην Αθήνα, στο Ινστιτούτο Γκαίτε στα πλαίσια ενός οικολογικού διήμερου "εργαστηρίου", κατά την έκφραση των διοργανωτών του), που είχε διοργανώσει το περιοδικό ΤΟΠΙΚΑ με θέμα: "Η θέση της φύσης στην ελληνική κοινωνία και πολιτική: Κατασκευές της φύσης στην Ελλάδα". Ας ρίξουμε τώρα μια ματιά στον πρόλογο του κ. Σταυρακάκη να δούμε με ποιο τρόπο προσεγγίζει το πρόβλημα της σχέσης ανθρώπου-φύσης. Πρόκειται, μας λέει, για μια "καταστατική σχέση" που μετασχηματίζεται στο διάβα της ιστορίας μαζί με την αλλαγή της, κοινωνικής πάντοτε, συμπεριφοράς του ανθρώπου απέναντί της αλλά και των φιλοσοφικών και των πολιτικών αναπαραστάσεων και χρήσεών της. "Πώς λαμβάνουν χώραν όμως αυτές οι αλλαγές; Διαθέτουμε παραδείγματα που να τις πιστοποιούν από την ιστορία των κατασκευών της ανθρώπινης γνώσης και πράξης; Και ποιες υπήρξαν οι τελευταίες εκδηλώσεις των αλλαγών αυτών; Ακόμη περισσότερο, τι σημαίνει αυτή η ποικιλία κατασκευών της φύσης για τον τρόπο που θα πρέπει να προσεγγίζουμε το ζήτημα των σχέσεων ανθρώπου/φύσης, αλλά και αντιστρόφως, ποιες είναι οι θεωρητικές προϋποθέσεις με βάση τις οποίες καθίσταται δυνατή η δόκιμη προσέγγιση των ζητημάτων αυτών σήμερα; Αν, μάλιστα, οι τελευταίες εκδηλώσεις του κοινωνικού παιχνιδιού ανθρώπου/φύσης δεν είναι παρά η εμφάνιση της πράσινης πολιτικής, είμαστε σε θέση σήμερα να αποτιμήσουμε την πορεία του πολιτικού αυτού φαινομένου και, επιπλέον, πως είναι δόκιμο να γίνεται η προσέγγισή του;". Από τη φρασεολογία του κ. Σταυρακάκη και τη χρήση των όρων της "κοινωνικής κατασκευής" και του "κοινωνικού παιχνιδιού" γίνονται φανερές οι θεωρητικές του καταβολές στην αγγλοσαξωνική παράδοση και τον "κονστρουκτιβισμό". Η έννοια της "κατασκευής" πέρασε από τη Γεωμετρία στον σχηματισμό της γνώσης γενικά και σήμερα χρησιμοποιείται στην "κατασκευαστική" (κονστρουκτιβίστικη) θεωρία της γνώσης. Η κατασκευαστική θεωρία απαιτεί για κάθε κανόνα που χρησιμοποιείται για την απόδειξη της αλήθειας μιας πρότασης, την "κατασκευή" του. Στην περίπτωση που έχουμε να κάνουμε με το πρακτικό νόημα του ανθρώπινου λόγου, η "κατασκευή" του λόγου μας, σε τελευταία ανάλυση, είναι μια "ανα-κατασκευή". Όμως τόσο τα τυπικά πρότυπα της ορθολογικότητας, όσο και οι υποθέσεις μας για τα υλικά τους θεμέλια δεν μπορούν να στηριχτούν μόνο σε "κατασκευές", αλλά μόνο στην παρουσίαση της ιστορικής τους γένεσης που συνδέεται με την κρίσιμη ερώτηση αν και αυτές μπορούν να θεωρηθούν ως αποτελέσματα "κατασκευών". Σε τελευταία ανάλυση η "κατασκευή" χρειάζεται για την ίδια της τη θεμελίωση μια σχετική "ανα-κατασκευή" κ.ο.κ. Ο κονστρουκτιβισμός, στα όριά του, κινδυνεύει να περιπέσει στον σχετικισμό ή στον σολιψισμό. Ο κ. Σταυρακάκης, όπως δείχνει το βιογραφικό σημείωμα που δημοσιεύεται στο βιβλίο, έχει σπουδάσει Πολιτικές Επιστήμες στην Ελλάδα και στο Πανεπιστήμιο του Essex, όπου και εκπόνησε τη διατριβή του με θέμα τις: "Νέες κατευθύνσεις στη θεωρία της ιδεολογίας και το ζήτημα της Πράσινης ιδεολογίας". Φαίνεται εξοικειωμένος με την οικολογική θεματική και φυσικά δεν αγνοεί την ιστορική παραγωγή των διαφόρων ανθρώπινων αντιλήψεων για τη φύση. Αυτό επιχειρεί να δείξει με τα κείμενα που παραθέτει στο πρώτο μέρος του τόμου που έχει επιμεληθεί, ενώ στο δεύτερο, παρουσιάζοντας τα κύρια ρεύματα της πράσινης πολιτικής σκέψης απαντάει στο ερώτημα της πολιτικοποίησης της φύσης μέσα από την εμφάνιση των πράσινων κινημάτων κυρίως στην Ευρώπη. Ο ίδιος πιστεύει ότι χωρίς την αξιοποίηση του επιχειρήματος της "κοινωνικής κατασκευής της πραγματικότητας" δεν είναι δυνατόν πια να προσεγγίσουμε το πλέγμα των σχέσεων ανθρώπου/φύσης στην εποχή μας. Ο ιστορικός μετασχηματισμός των αντιλήψεών μας για τη φύση δείχνει ότι η φύση δεν είναι και τόσο "φυσική" όσο νομίζουμε αλλά αποτελεί τελικά προϊόν της ανθρώπινης κοινωνικής κατασκευής. Τα πλούσια υλικά που προσφέρει ο τόμος προσφέρονται για την καλύτερη κατανόηση της ιστορίας των οικολογικών θεωριών και κινημάτων και των σημερινών προβλημάτων και των προοπτικών της οικοπολιτικής σκέψης. Τα κείμενα έχουν τόσο "ενημερωτικό" χαρακτήρα όσο και "προσανατολιστικό", αφού δίνεται έμφαση και στη σύγχρονη οικολογική συζήτηση. Μερικά από τα κείμενα υπάρχουν και σε άλλες μεταφράσεις, ενώ πολλά μεταφράστηκαν και είναι στη διάθεση του Έλληνα αναγνώστη για πρώτη φορά. Τα κείμενα θα μπορούσαν να δώσουν κίνητρα για παραπέρα εμβάθυνση όταν συντρέχουν και οι ανάλογες θεωρητικές προϋποθέσεις. Πολύ ενδιαφέροντα είναι και τα δύο ελληνικά κείμενα, του Καστοριάδη που, με τον δικό του ιδιότυπο κονστρουκτιβισμό, ισχυρίζεται ότι εκείνο που εμφανίζεται οργανωμένο στην αντίληψή μας για τη φύση δεν μπορεί να διαχωριστεί από εκείνο που το οργανώνει, δηλαδή το σύμπαν του λόγου που αρθρώνει ο άνθρωπος μέσα στο οποίο ρυθμίζει τις κοινωνικές του σχέσεις, αλλά και τις σχέσεις του με το περιβάλλον. Το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Λεωνίδα Λουλούδη, με το οποίο κλείνει ο τόμος, θέτει μια σειρά από σοβαρά ζητήματα που σχετίζονται με τον συχνά εσχατολογικό ουτοπισμό του οικολογικού πολιτικού λόγου, αμφισβητεί το ιδεολογικό προφίλ του πράσινου κινήματος και προβληματίζεται για το αν έχει ή όχι σχέσεις με τον επιστημονικό λόγο. Ο αναγνώστης, με δυο λόγια, αξίζει να επιχειρήσει την απόλαυση των κειμένων, αν δεν φοβηθεί από τον όγκο του τόμου, και να αναζητήσει τον συνεκτικό ιστό που διέπει τα φαινομενικά ετερόκλητα κείμενα.

Edward W. Said, Διανοούμενοι και Εξουσία, έκδ. Scripta, σελ. 150, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1997
"Κατά τη γνώμη μου, απείρως μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει για τον διανοούμενο το να προσπαθήσει να βρει μες στο μυαλό του χώρο ελεύθερο για την αμφιβολία, καθώς και για ένα διαρκώς ενεργοποιημένο σκεπτικιστικό σαρκασμό (ει δυνατόν, και αυτοσαρκασμό). Δεν αντιλέγω: οι πεποιθήσεις και οι κρίσεις είναι πράγματα απαραίτητα εν τούτοις, φτάνει κάποιος σε αυτές μόνο χάρη στο έργο του, τη συνύπαρξη και τη σύνδεσή του με τους άλλους ανθρώπους, τους άλλους διανοούμενους, το λαϊκό κίνημα, την ακατάπαυστη πορεία της ιστορίας. Το πρόβλημα με τις αφαιρέσεις και τις ορθοδοξίες είναι ότι λειτουργούν σαν "πάτρωνες", που απαιτούν διαρκώς να τους εξευμενίζουν και να τους κολακεύουν. Η ηθική και οι αρχές του διανοούμενου δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να γίνουν ένα ερμητικά σφραγισμένο κιβώτιο ταχυτήτων που οδηγεί τη σκέψη και τη δράση σε μία μόνο κατεύθυνση. Ο διανοούμενος πρέπει να έχει ευρεία οπτική και τον απαραίτητο χώρο για να σταθεί και να υψώσει τη φωνή του στην εξουσία? η τυφλή δουλικότητα απέναντι σε αυτή την τελευταία είναι ένας από τους σοβαρότερους κινδύνους που διατρέχει σήμερα η δραστήρια, και ηθική, πνευματική ζωή".

Διάφοροι, Η Φωτιά του Προμηθέα, Κείμενα των Lewis Mumford, Lynn White Jr., Jacques Ellul, Eugene Schwartz έκδ. Νησίδες, Επιλογή κειμένων-μετάφραση Ζήσης Σαρίκας, σελ. 146  
"Μια συζήτηση με τον Aldous Huxley κατέληγε συχνά σε έναν αλησμόνητο μονόλογο. Έναν χρόνο περίπου πριν θρηνήσουμε τον θάνατό του, τον θυμάμαι που μιλούσε για ένα από τα αγαπημένα του θέματα: την αφύσικη μεταχείριση της φύσης από τον άνθρωπο και τα θλιβερά αποτελέσματά της. Για να εξηγήσει την άποψή του, ανέφερε την επιστροφή του σε μια μικρή κοιλάδα της Αγγλίας, όπου είχε περάσει αρκετούς ευτυχισμένους μήνες όταν ήταν παιδί. Κάποτε το μέρος αποτελούνταν από πανέμορφα χορταριασμένα ξέφωτα? τώρα ήταν σκεπασμένο από άσχημους θάμνους, επειδή τα κουνέλια, τα οποία κρατούσαν ώς τότε υπό έλεγχο μια τέτοια ανάπτυξη, είχαν υποκύψει κατά το μεγαλύτερο μέρος τους σε μια ασθένεια, τη μυξωμάτωση, την οποία είχαν εισαγάγει εσκεμμένα οι τοπικοί αγρότες, προκειμένου να μειώσουν την καταστροφή των καλλιεργειών από τα κουνέλια. Επειδή είμαι λιγάκι άξεστος, δεν μπόρεσα να μείνω άλλο σιωπηλός, έστω κι αν αυτό απέβαινε σε βάρος μιας σπουδαίας ρητορικής. Τον διέκοψα για να υπογραμμίσω ότι το ίδιο το κουνέλι είχε εισαχθεί στην Αγγλία ως κατοικίδιο ζώο το 1176, πιθανόν για να βελτιώσει το διαιτολόγιο της αγροτιάς σε πρωτεΐνες". Lynn White Jr.

Isaac Asimov, Το Χρονικό των Επιστημονικών ανακαλύψεων, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, σελ. 840, Ηράκλειο - χρονιά έκδοσης 1998
Ο Ασίμωφ καταγράφει τον Μαραθώνιο της επιστημονικής εξέλιξης. Και ακόμη σχολιάζει αυτό το γίγνεσθαι, που στις απαρχές του τουλάχιστον παραμένει θολό και αδιευκρίνιστο. Πρόκειται για ένα έργο μακρόπνοο, σχεδόν μεγαλειώδες, που "φαντάζει" ακόμη περισσότερο σε εποχές όπως η σημερινή, όπου τα βιβλία και τα μηνύματα είναι μικρά και εφήμερα? "Οικοτοπία", Τεύχος 12 (1/1999)

Έφης Συγκολλιτού, Περιβαλλοντική Ψυχολογία, έκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1997
Η Έφη Συγκολλιτού, επίκουρος καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, επιχειρεί να συμβάλει στην κάλυψη του κενού που αφήνει η κλασική ψυχολογία, η οποία επικεντρώνει την προσοχή της σε διαδικασίες εντός του ατόμου και παραμελεί ή αγνοεί τις αλληλεπιδράσεις ατόμου-περιβάλλοντος. Το εντυπωσιακό πόνημα της Έφης Συγκολλιτού με τις 321 σελίδες και την εκτεταμένη βιβλιογραφία -όπου λάμπει διά της απουσίας της και η παραμικρότερη αναφορά σε οποιοδήποτε Έλληνα συγγραφέα ή Ελληνική πηγή!- εξετάζει και αναλύει σημαντικές έννοιες όπως αυτή του "προσωπικού χώρου", της πληθυσμιακής πυκνότητας και των επιπτώσεων των αρχιτεκτονικών κτισμάτων στη συμπεριφορά των ανθρώπων. Τα κεφάλαια του έργου της Έφης Συγκολλιτού περιέχουν ιδιαιτέρως ελκυστικά στοιχεία για τους αναλυτές ενός κατεξοχήν κυρίαρχου περιβάλλοντος στην εποχή μας, όπως είναι το αστικό, με την ανάπτυξη θεμάτων του είδους: "Πόλη και ανθρώπινη συμπεριφορά", "υπερφόρτιση ερεθισμών", "θόρυβος και κοινωνική συμπεριφορά" και πολλών άλλων.

Βασίλη Τσιακμάκη, 1.200 χιλιόμετρα με τα πόδια. Διασχίζοντας την ελληνική μεθόριο από την Ήπειρο μέχρι τον Έβρο σε 44 μέρες, έκδ. "Νέα Σύνορα" Α. Α. Λιβάνη, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1997
Ένα πολυήμερο trekking στην ελληνική μεθόριο, από την Σαγιάδα ώώς το Ορμένιο, είναι το θέμα του βιβλίου που μας παρακινεί να συμπορευτούμε με την φαντασία μας στο μακρινό ταξίδι. Ίσως μάλιστα πολλοί αναγνώστες χρησιμοποιήσουν τις πληροφορίες που δίνονται για την διάσχιση μικρότερων τμημάτων. Ωστόσο, ο συγγραφέας δεν αρκείται στην απλή περιγραφή της διαδρομής, αλλά επιχειρεί μια προσωπική κατάθεση και βαθύτερη γνωριμία με την μεθόριο, παραθέτοντας ποικίλες πολιτιστικές πληροφορίες αλλά και προσωπικά βιώματα. "για τη νύχτα στον Τσαμαντά, για την κατάνυξη της Μολυβδοσκέπαστης, για το νεαρό Αλβανό βοσκόπουλο που τα' όνομά του θυμίζει το Γράμμο, για τα ταμπούρια και τα σκασμένα βλήματα πάνω στα κορφοβούνια, για το δάσος και τα κρυστάλλινα νερά, για τον έρωτα της Πρέσπας, για τα λουλούδια και τ' αρώματα, για τους τσοπαναραίους του Βορά, για τους αετούς, τις γερακίνες και για τ' αστροπελέκια στο Μπέλες, για τ' αμάραντα στον Όρβηλο, για τ' άστρα και το φεγγάρι στη Ροδόπη, για τη σκυλίτσα την Ακρινή, για το φοβισμένο ακροπάτημα της γραμμής των συνόρων, για τη Θράκη και τους ανθρώπους της, για τον Μουσταφά και τον Αλή, για τους ηλίανθους και τον ποταμό Έβρο..."

Διάφοροι, Οι Χημικοί για το περιβάλλον. Παρουσίαση βιβλιογραφίας, Έκδοση της Επιτροπής Περιβάλλοντος και Ποιότητας Ζωής του Περιφερειακού Τμήματος Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας της Ένωσης Ελλήνων Χημικών  
Με στόχο να δώσει πηγές δεδομένων σε όσους εμπλέκονται ή απλώς ενδιαφέρονται για το Περιβάλλον, το βιβλίο αυτό παρουσιάζει 400 περίπου εργασίες χημικών ταξινομημένες σε 6 τομείς: Ποιότητα Υδάτινου Περιβάλλοντος Υγρά απόβλητα Ατμοσφαιρική Ρύπανση Στερεά Απόβλητα-Ρύπανση Εδαφών Επιπτώσεις της Ρύπανσης στη Χλωρίδα και Πανίδα Διαχείριση Περιβάλλοντος "Οικοτοπία", Τεύχος 11 (10/1998)

Murray Bookchin, Ο μύθος του υπερπληθυσμού, Ελεύθερος Τύπος, μετ. Σπύρος Κοτρώτσιος, Αθήνα - χρονιά έκδοσης 1997
Πρίν λίγο καιρό, φίλοι και συνεργάτες από το χώρο της οικολογίας, εξέφρασαν την απορία τους για τον "πολεμικό" τόνο των άρθρων που στέλνω για δημοσίευση στην Οικοτοπία. Όντας φυγάς και πλάνης που αναζητά την ουτοπία της καθολικής απελευθέρωσης, αλλά και ανέστιος που βρήκα σε τούτο τον περιοδικό φιλόξενο χώρο για να εκθέσω κάποιες απόψεις, δεν ήξερα πώς ακριβώς να δικαιολογήσω αυτή τη μανία πολεμικής, παρά μόνο καταφεύγοντας, ενδόμυχα, στην άποψη του ψυχίατρου και λογοτέχνη Α. Νικολαΐδη, που θεωρεί την αυτολογοκρισία διεργασία θανάτου (αυτοκτονική);1 ? εξ' άλλου, αν κατά τον Breton, "η κριτική είναι μια μορφή έρωτα" (που αντιμάχεται το θάνατο) νοείται έρωτας χωρίς πάθος; Πρόσφατα όμως, βρήκα μια συμπληρωματική ερμηνεία σε μια φράση του υπό παρουσίαση, εξαιρετικά ενδιαφέροντος βιβλίου του Μ. Bookchin που αναφέρεται στη "βαθειά οικολογία": "όταν βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος με τόσο παραλογισμό, κυριεύεται πράγματι απ' τη μανία της πολεμικής" (σ. 68). Στόχος της πολεμικής ανάλυσης του Μ. Bookchin είναι ο νεομαλθουσιανισμός των οικοκεντριστών, οι οποίοι υποβιβάζοντας την ανάγκη για κοινωνική πολυπλοκότητα σε βιολογική απλοποίηση, απαλείφοντας τους κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες, χρησιμοποιώντας ένα χυδαίο βιολογισμό, εξισώνουν τους ανθρώπους με τα μη ανθρώπινα όντα? κάνουν έτσι αποδεκτό, για τη βιολογική τάξη πραγμάτων, τον πρόωρο θάνατό τους από την πείνα και τις αρρώστειες, όπως έκανε και ο παραγνωρισμένος "προφήτης" -κατά τους οικοκεντριστές- Τόμας Μάλθους, ο απολογητής της αθλιότητας (σύμφωνα με το Μ. Bookchin) στην οποία η Βιομηχανική Επανάσταση καταδίκασε την αγροτιά και την εργατική τάξη της Αγγλίας. Σημειωτέον ότι η Πραγματεία του Αναφορικά με τα Αίτια του Υπερπληθυσμού, στρεφόταν ενάντια στο ελευθεριακό όραμα του W. Godwin, (σ. 71) και συγκεκριμένα στη θέση του πως ο άνθρωπος με τη διάνοιά του θα νικήσει κάποτε τις αρρώστιες. Ο M. Bookchin αναλύει ιστορικά-λογικά τα αμιγώς κοινωνικά αίτια της πείνας, χρεώνει την ευθύνη για τα οικολογικά προβλήματα ονομαστικά στον καπιταλισμό και όχι στα θύματά του και αποκαλύπτει τον οικοφασιστικό (σ. 69) χαρακτήρα της λύσης εκτάκτου ανάγκης των οικοκεντριστών: της Υ.Π.Π. (Υπηρεσία Πληθυσμού και Περιβάλλοντος) και της Αστυνομίας ενάντια στην περιβαλλοντική υποβάθμιση (σ. 39)? επιμένει στη σημασία της θεώρησης της δημογραφίας με κοινωνικούς όρους (σ. 41), διερωτάται σε τι συνίσταται εν τέλει η ικανότητα του πλανήτη να συντηρεί τον πληθυσμό του (σ. 41) και θεωρεί πως ακόμα και η αίσθησή μας περί "άγριας φύσης" είναι κοινωνικά προσδιορισμένη (σ. 42). Αν και η έκδοση δεν μας πληροφορεί αν πρόκειται περί μιας ενιαίας μελέτης του M. Bookchin ή περί παράθεσης δυο διαφορετικών αλλά πολύ συναφών άρθρων (ούτε για την χρονολογία δημοσίευσης) μπορούμε να ξεχωρίσουμε στο βιβλίο τέσσερις επιπρόσθετους ενιαίους άξονες αντιπαράθεσης με την "βαθειά οικολογία", που διατρέχουν και διασταυρώνονται σε όλο το έργο, και αποκαλύπτουν: τον άκρατο ανορθολογισμό της, το βαθύ αντιδραστικό της περιεχόμενο, τον πολιτικά επικίνδυνο χαρακτήρα της και τέλος τον απελευθερωτικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η "κοινωνική οικολογία". Ανορθολογισμός Κατά τον M. Bookchin ο ανορθολογισμός της βαθειάς οικολογίας εκφράζεται με ένα αντιφατικό φαινόμενο, δηλαδή μια θεϊστική εκδοχή της οικολογίας και μια ανθρωπομορφική θεοποίηση της Γης (Γαία). Χρησιμοποιώντας δεικτικά τον όρο "Οικο-λα-λα" αναφέρεται στο συνοθύλευμα ιδεών της βαθειάς οικολογίας που συμπεριλαμβάνει οποιονδήποτε είναι διατεθειμένος να υποβιβάσει την οικολογία σε θρησκεία, παρά να την αντιληφθεί ως ένα σώμα ιδεών έντονα κριτικό και συστηματικό (σ. 55)? ο συγγραφέας κάνει σύντομες αναφορές στον ταοϊσμό, τη γιόγκα και τον Χάϊντεγκερ, στο τρίπτυχο Θεός-Μητέρα-Πατρίδα των G. Sessions- B. Devall και στην εγγενή αξία των ποικιλώνυμων (υπό εξαφάνιση) μικροβίων, διαπιστώνει πως η (αυξανόμενη) ρητορεία του βιοκεντρισμού περί μεγαλύτερης ευαισθησίας απέναντι στη ζωή, συνοδεύεται απ' την (καλπάζουσα) από-ευαισθητοποίηση απέναντι στην ανθρώπινη οδύνη και παραθέτει χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τα μισάνθρωπα κηρύγματα των Α. Naess, B. Devall, G. Sessions, R. Ehrlich, κ.ά. Αντιδραστικό περιεχόμενο Ο M. Bookchin δείχνει πως η απανθρωπία, ο ανορθολογισμός και ο μυστικισμός του βιοκεντρισμού αποτέλεσαν στο παρελθόν στοιχείο του ναζισμού. Ανατρέχει, ενδεικτικά στις οικοφασιστικές αντιλήψεις που εκτίθενται στο "Ο Αγών μου" του Α. Χίτλερ, όπου εγκωμιάζεται η γνώση και η αδυσώπητη εφαρμογή των αυστηρών και άτεγκτων νόμων της φύσης σε βάρος των ανθρωπίνων όντων (σ. 29), στις οικοκεντρικές ευαισθησίες του Χάινριχ Χίμλερ, που στο αποκορύφωμα των ναζιστικών εκκαθαρίσεων, τόνιζε ότι "ο άνθρωπος δεν είναι τίποτα το ιδιαίτερο" (σ. 29), και στο νεοπαγανιστικό πανθεϊσμό του Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ που θεοποιούσε τη Φύση. Η άρνηση (από τους οικοκεντριστές) της ιδιαιτερότητας των ανθρώπων, ο βιοκεντρικός τρόπος θέασης του κόσμου και η εξαφάνιση του κοινωνικού στοιχείου, δημιουργούν το αντιδραστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναιρείται και εκμηδενίζεται ο θετικός ρόλος οποιουδήποτε οικολογικού στόχου. Αντλώντας παραδείγματα από την ιστορία, δείχνει ότι ο οικοκεντρισμός και τα αιτήματα της βαθειάς οικολογίας είχαν και στο παρελθόν συναρθρωθεί με κατ' εξοχήν καταπιεστικούς κοινωνικοοικονομικούς σχηματισμούς. Ο Νείλος χρησιμοποιόταν με έναν άκρως οικολογικό τρόπο, η λατρεία για τη φύση και τα ξωτικά της κυριαρχούσε -εν μέσω μιας οικολογικής αισθαντικότητας- αλλά η αιγυπτιακή κοινωνία ήταν διαρθρωμένη με άξονα την καταπίεση εκατομμυρίων δούλων, μια από τις αυστηρότερες και καταπιεστικότερες ιεραρχίες του αρχαίου κόσμου και μια άρχουσα τάξη που εκμεταλλευόμενη την "συγκαταβατικότητα" του πληθυσμού και την οικολογική του συνήθεια αιώνων να "ρέει" με το Νείλο, επιδόθηκε σε ένα όργιο εκμετάλλευσης (σ. 57). Η τιμαριωτική οικονομία του μεσαίωνα ενθάρρυνε την οικολογική χρήση της γης, την αυτάρκεια και την αυτονομία, ωστόσο η καταπίεση ήταν συχνά αφόρητη και οι άνθρωποι της εποχής, ήταν πλήρως υποταγμένοι στους ευγενείς. Στην Κίνα η βιοκεντρική από-εξατομίκευση και η διάλυση του "εγώ-μέσα-στο-Εγώ" στο όνομα του "Μεγάλου Συνεκτικού Όλου" συνετέλεσε τα μέγιστα στην χειραγώγηση και την εξαθλίωση της κινεζικής αγροτιάς (σ. 64). Επανεκτιμώντας το παρελθόν μέσα από μια οπτική που προσβλέπει στην εν κοινωνία απελευθέρωση των ανθρώπων, ο M. Bookchin, επισημαίνει πως ο "σαμάνος της παλαιολιθικής εποχής, στολισμένος με δέρματα και κέρατα ταράνδου, είναι ο πρόγονος του Φαραώ, του θεσμοποιημένου Βούδα, του Χίτλερ, του Στάλιν και του Μουσολίνι" (σ. 63). Πολιτικά επικίνδυνος χαρακτήρας Ο M. Bookchin διερωτάται κατά πόσο ο βιοκεντρικός εξισωτισμός, η άρνηση της ιδιαίτερης θέσης των ανθρώπων και η μυστικιστική εξίσωση της αξίας των ανθρώπων και των λέμμινγκ, από τον βιοκεντρισμό προετοιμάζουν το έδαφος για ένα μελλοντικό Άουσβιτς. Θεωρεί όμως ότι έχουν ήδη τεθεί και με το παραπάνω τα ηθικά ερείσματα που δικαιολογούν τη λιμοκτονία εκατομμυρίων ανθρώπων και προβάλλονται αλαζονικά στο όνομα της οικολογίας (σ. 26)? αναφέρει χαρακτηριστικά την εγκωμιαστική συνέντευξη του David Forman στον καθηγητή Bill Devall στην οποία επισημαίνεται ότι οι Αιθίοπες θα πρέπει να αφεθούν χωρίς βοήθεια να πεθάνουν από την πείνα, ώστε και η φύση να βρει την ισορροπία της και οι ΗΠΑ να μην επιβαρύνουν περισσότερο τους πόρους τους (σ. 49). Κατά τον M. Bokkchin ο πολιτικός κίνδυνος της βαθειάς οικολογίας, που μπορεί να θεωρηθεί πως εκφράζει τα συμφέροντα της Παγκόσμιας Τράπεζας, των αμερικανικών γεωργικών επιχειρήσεων και της κομπραδόρικης αστικής τάξης (σ. 33), προέρχεται όχι από την άμεση πολιτική επιρροή της, αλλά από την ευκολία με την οποία γίνονται δεκτές οι απόψεις της σε μια περίοδο κοινωνικής αντίδρασης, μαζικής από-εξατομίκευσης, πολιτικής και οικονομικής ποδηγέτησης (σ. 64), σε μια περίοδο απλοϊκότητας και κοινωνικού αναλφαβητισμού (σ. 31). Κοινωνική Οικολογία Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, ο M. Bookchin σκιαγραφεί το πρόταγμα της κοινωνικής οικολογίας. Έχοντας χαράξει μια σαφή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο ομιχλώδες, άμορφο, αντιφάσκον με τον εαυτό του, "ασπόνδυλο πράγμα" που καλείται "οικολογία βάθους" και "σ' ένα αναπτυσσόμενο συνεκτικό και κοινωνικά προσανατολισμένο σύνολο ιδεών, την κοινωνική οικολογία" (σ. 47) που στοχεύει σε μια "οικολογικά προσανατολισμένη κοινωνία", ορίζει τις συνιστώσες της κοινωνικής οικολογίας: φιλοσοφικά πηγάζει από τις παραδόσεις του Ηράκλειτου, του Αριστοτέλη, του Χέγκελ αλλά και τη σχολή της Φρανγκφούρτης? Κοινωνικά είναι επαναστατική και συνδέεται με το Διαφωτισμό, τον Ντιντερό, τις οικονομικές θεωρίες του Κ. Μαρξ και την απελευθερωτική αναρχική παράδοση των Πέτρου Κροπότκιν, William Morris, Emma Goldman, κ.ά. Πολιτικά είναι ριζοσπαστικά Πράσινη και Ηθικά Ανθρωπιστική με το "αναγεννησιακό νόημα του όρου" (σ. 79). Υστερόγραφο (καλοκαιρινό) για (χειμωνιάτικη) συζήτηση Αν κάθε πολεμική θεωρείται "πολιτικά απρεπής" σ' αυτούς τους ανάλγητους καιρούς της συναίνεσης και της χαμέρπειας, τότε η πολεμική που ασκεί ο M. Bookchin οι θέσεις του περί "οικοκτηνωδίας", "οικοφασισμού", "αρσενικής σωβινιστικής υστερίας" (σ. 79) και επερχόμενων κρεματορίων, ίσως φανούν υπερβολικές και εκτός τόπου και χρόνου, εν μέσω μάλιστα της γαλανής καλοκαιρινής αιθρίας που μας προϊδεάζει ευνοϊκά και μας συμφιλιώνει με οτιδήποτε το οικο-λογικό? φαίνεται πως η οξύτητα της πολεμικής οφείλεται στο φοβερό χαρακτήρα των ανοίκειων σε μας μορφών που αντιπαλεύει. Μήπως αυτό συμβαίνει γιατί οι μορφές των ιδεών που προκαλούν την πολεμική μανία του M. Bookchin, μορφές2 τόσο αταίριαστες με το ελληνικό τοπίο που "κάνει οίστρο της ζωής το φόβο του θανάτου"3, αναδύονται από τους τόπους και τους χρόνους του Μεφιστοφελή (που στην ταινία "Μεφίστο" αναδεικνύεται από τον Φύρερ ως ο εθνικός ήρωας των αρείων) και όχι από τον τόπο και τους χρόνους του Hominculus (Ανθρωπάκι), του ελευθερόφρονος πνεύματος του ελληνικού κλασσικισμού (χρημάτων απάντων μέτρον άνθρωπος), όπως το εμπνεύστηκε ο Γκαίτε στο δεύτερο Φάουστ4 ; Μήπως γενικότερα το ζοφερό τοπίο του βόρειου δάσους δεν συνδυάζεται καλύτερα (ως αντικείμενο φαντασιώσεων) με τη δύναμη, την επιθετικότητα, την καταστροφικότητα (δευτερογενείς ενορμήσεις θανάτου) και βέβαια την πρωταρχική ενόρμηση θανάτου (εκμηδένιση), από ότι το ελληνικό τοπίο που συνδυάζεται περισσότερο με τις ενορμήσεις ζωής-έρωτα; Δεν είναι τυχαίο νομίζω πως ο Βούδας, μέσα σ' ένα δάσος συνέλαβε τη Νιρβάνα (κατά Φρόϋντ ενόρμηση θανάτου) ούτε και ότι σύμφωνα με τον Sandor Ferenczi5 η θάλασσα είναι σύμβολο και υποκατάστατο της μήτρας, της ζωής, της γενετησιότητας. Άλλωστε ο ίδιος ο Hominculus, λίγο πριν πετάξει προς την κοιλάδα του Πηνειού και το Αιγαίο πέλαγος που "θα μαγέψει την καρδιά και τη ματιά" του, λέει, απευθυνόμενος προς τον Μεφιστοφελή: "Απ' το Βορρά, θαρρώ, μας κουβαλήθηκες/σε χρόνους μαύρους, σκοτεινούς εσύ γεννήθηκες/Από παπάδες και ιππότες ζυμωμένος/τον κόσμο πώς να δεις λευτερωμένος; " υπονοώντας προαφανώς τον Μέλανα Δρυμό και -συνειρμικά- τα πενύματα της βαθειάς οικολογίας. Βασίλης Καραμπακάκης

Διάφοροι, Διάφορα  
1. Αριστοτέλη Νικολαΐδη, Ο Τρόπος της Γλώσσας και άλλες Εγγραφές, Εστία 1987, σ. 269. 2. Εδώ με την έννοια που δίνει στη μορφή ο Λούκατς ως στιγμή μορφοποίησης κάποιας πολιτισμικής αντικειμενοποίησης που σε κάθε διανοούμενο αντιστοιχεί στο δικό του ψυχικό περιεχόμενο. Βλ. Εισαγωγή Α. Οικονόμου, στο Λούκατς, Η ψυχή και οι Μορφές της, έκδ. Θεμέλιο, σ. 25. 3. Ανδρέα Εμπειρίκου, Εις την Οδόν των Φιλελλήνων, Οκτάνα, Ίκαρος. 4. Όλα τα αποσπάσματα είναι από το Β΄ Φάουστ του Γκαίτε, παρμένα από τη θαυμάσια μελέτη-μετάφραση του Ι. Παυλάκη, έκδ. Αστέρος. 5. Σημαντικός Ούγγρος Ψυχαναλυτής (1873-1933).

σελίδα 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7