Χημικά Ατυχήματα και η Τρομοκρατική Απειλή

Λίγους μόλις μήνες πριν από το τραγικό τρομοκρατικό χτύπημα στις ΗΠΑ, το ζήτημα της τρομοκρατικής απειλής εμφανίστηκε στο προσκήνιο με έναν τελείως διαφορετικό και ασυνήθιστο τρόπο, αφορώντας το θέμα των Βιομηχανικών Ατυχημάτων από επικίνδυνες χημικές ουσίες. Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται οι διάφορες πτυχές του συγκεκριμένου θέματος, όπως ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκαν τότε το ζήτημα της τρομοκρατίας οι χημικές βιομηχανίες και το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης, οι θέσεις των περιβαλλοντικών οργανώσεων, καθώς και οι αντιδράσεις τους μετά το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου.

Το 1999 στις ΗΠΑ τέθηκε σε ισχύ νόμος της Αμερικανικής Υπηρεσίας Προστασίας Περιβάλλοντος, (Environmental Protection Agency - EPA) που αφορούσε την αντιμετώπιση των κινδύνων βιομηχανικών ατυχημάτων. Ο νόμος αυτός, αντίστοιχος της ευρωπαϊκής οδηγίας "Σεβέζο", προβλέπει ότι όλες οι εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούν συγκεκριμένες επικίνδυνες ουσίες, πάνω από κάποιες ποσότητες, ή στις οποίες έχουν συμβεί κατά την τελευταία πενταετία ατυχήματα με χημικές ουσίες, υποχρεούνται να συντάξουν και να υποβάλλουν Σχέδια Διαχείρισης των Κινδύνων (Risk Management Plans -RMP). Σε αυτά περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και στοιχεία για τις τυχόν επιπτώσεις εκτός της εγκατάστασης, στους γειτονικούς πληθυσμούς και το περιβάλλον, από ενδεχόμενο ατύχημα στην εγκατάσταση. Συγκεκριμένα υπολογίζονται και καθορίζονται "ευπρόσβλητες ζώνες" γύρω από κάθε τέτοια εγκατάσταση, και υπολογίζεται ο αριθμός των περίοικων και ευαίσθητων ομάδων πληθυσμού εντός αυτής, αλλά και κάθε άλλο στοιχείο του φυσικού, ανθρωπογενούς, πολιτιστικού περιβάλλοντος, υποδομές, κλπ. Τα στοιχεία αυτά, που αφορούσαν χιλιάδες επικίνδυνες εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα, επρόκειτο να δημοσιοποιηθούν από την ΕΡΑ, με κάθε τρόπο, ακόμα και στο διαδίκτυο. Ως βασικό κίνητρο για τη δημοσιοποίηση των στοιχείων ήταν αφενός "το Δικαίωμα του πολίτη στην πληροφόρηση" σχετικά με τους περιβαλλοντικούς κινδύνους που τον απειλούν, και που στη συγκεκριμένη περίπτωση όχι μόνο απειλούν άμεσα την ίδια του τη ζωή, αλλά και απαιτούν τη δική συμβολή και συνεργασία στην αντιμετώπισή τους όταν εκδηλωθούν. Μάλιστα ο πρόεδρος Κλίντον είχε εξαγγείλει σχετικό ευρύτερο πρόγραμμα για το "Δικαίωμα στην πληροφόρηση" κατά τον εορτασμό της Μέρας της Γης του 1998. Αφετέρου, σύμφωνα με την εμπειρία από το πρόγραμμα "Απογραφής των Τοξικών Εκλύσεων" (Toxic Release Inventory- TRI) της ΕΡΑ, η δυνατότητα πληροφόρησης του κοινού σχετικά με τέτοιου είδους περιβαλλοντικές απειλές, αποτελεί ένα πολύ αποδοτικό εργαλείο στην προσπάθεια περιορισμού της ρύπανσης και των κινδύνων από αυτή.

Το πρόγραμμα TRI ξεκίνησε περίπου πριν 14 χρόνια. Η EPA υποχρέωσε κάθε βιομηχανία που εκπέμπει συγκεκριμένους ρύπους, είτε αέριους, είτε υγρούς, είτε στερεούς, να αναφέρει κάθε χρόνο τις ποσότητες, τα είδη, τις ουσίες που εξέπεμψε. Τα πρωτογενή στοιχεία συγκεντρώνονται από την ΕΡΑ, και επεξεργάζονται σε πρώτο βαθμό, όμως η πολυπλοκότητά τους, οι διαφόρων ειδών ουσίες, οι διαφορετικές περιοχές, τα κάνουν δύσχρηστα για τον μη ειδικό. Στο σημείο αυτό παρενέβησαν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι οποίες ανέλαβαν να επεξεργαστούν τα στοιχεία και να τα παρουσιάσουν με τρόπο κατανοητό στους μη ειδικούς, αλλά ανησυχούντες πολίτες. Τα αποτέλεσμα ήταν πραγματικό εντυπωσιακό. Με τη χρήση του διαδικτύου, είναι πολύ εύκολο για τον καθένα, οπουδήποτε, να εντοπίσει ποιοι είναι οι χειρότεροι ρυπαντές σε οποιαδήποτε περιοχή των ΗΠΑ. Λίστες με τις χειρότερες βιομηχανίες κάθε περιοχής δημιουργήθηκαν, αποτελώντας σημαντικό εργαλείο άσκησης πίεσης, ενώ ήταν πλέον πολύ πιο εύκολο να επιβραβευθούν και όσες από χρόνο σε χρόνο σημείωναν βελτίωση. Η πίεση της κοινής γνώμης στις ρυπογόνες βιομηχανίες ήταν πλέον συντριπτική και απολύτως τεκμηριωμένη. Επιπλέον, για τον ακριβή καθορισμό των εκλύσεων απαιτούνται σύνθετοι χημικοτεχνικοί υπολογισμοί, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις αποκάλυπταν στις ίδιες τις βιομηχανίες τις ποσότητες πρώτων υλών που πήγαιναν χαμένες. Αποτέλεσμα μέσα σε 10 χρόνια, σύμφωνα με επίσημη αξιολόγηση του προγράμματος, επήλθαν συνολικές μειώσεις 48% στους αέριους, υγρούς και στερεούς ρύπους των βιομηχανιών αυτών, κάτι που θεωρήθηκε ως θρίαμβος του "Δικαιώματος στην πληροφόρηση".

Κάτι ανάλογο επιχειρήθηκε να γίνει και με το RMP. Η ΕΡΑ είχε σχεδιάσει την πλήρη δημοσιοποίηση της βάσης δεδομένων και στο διαδίκτυο, σχεδιάζοντας την πολιτική της με βάση τις εμπειρίες του TRI, έχοντας ως απώτερο στόχο την μείωση της έκτασης των "ευπρόσβλητων ζωνών". Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει, ούτε στις ΗΠΑ, αλλά ούτε και στην Ευρώπη, καμιά νομοθετική επιταγή για τη μείωση των ζωνών αυτών. Με κανένα δηλαδή τρόπο, πουθενά στον κόσμο, δεν υποχρεώνεται νομικά καμιά εταιρεία που έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει ένα καινούριο Μποπάλ ή ένα νέο Σεβέζο, να μειώσει, έστω και σε ελάχιστο βαθμό, την έκταση των απειλούμενων επιπτώσεων από τυχόν ατύχημα. Επιπλέον, έρευνα περιβαλλοντικών οργανώσεων των ΗΠΑ αποκάλυψε ότι ελάχιστες από τις παραπάνω επιχειρήσεις έχουν οποιαδήποτε πρόθεση να μειώσουν τις ζώνες αυτές.

Η αντίδραση της χημικής βιομηχανίας στα σχέδια της ΕΡΑ υπήρξε άμεση. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, έπεισε το Κογκρέσο να περάσει νέο νόμο, που απαγορεύει στην ΕΡΑ να δημοσιοποιήσει στο διαδίκτυο τη βάση δεδομένων σχετικά με τις εκτός εγκατάστασης επιπτώσεις. Ως αιτιολογία για την απόφαση αυτή χρησιμοποιήθηκε το επιχείρημα της τρομοκρατικής απειλής. Η απαγόρευση αυτή αφορά συγκεκριμένα τη δημοσιοποίηση της βάσης δεδομένων από την ΕΡΑ στο διαδίκτυο. Οι ίδιες οι εταιρείες, οποιοσδήποτε τρίτος, κλπ, μπορεί να δημοσιοποιήσει ότι στοιχεία διαθέτει. Επίσης, τα στοιχεία της ΕΡΑ είναι στη διάθεση του κοινού, αλλά σε συγκεκριμένους χώρους της, κάτι που δυσχεραίνει εξαιρετικά την πρόσβαση του κοινού. Μάλιστα πριν μερικούς μήνες η GreenPeace παρουσίασε στο διαδίκτυο όλα τα στοιχεία που αφορούν την πολιτεία της Λουϊζιάνα, κατά μήκος του Μισισιπή. Μέλη της οργάνωσης χρησιμοποίησαν την δυνατότητα ανάγνωσης των στοιχείων, τα αντέγραψαν κρυφά και δημιούργησαν από την αρχή μια σχετικά βάση δεδομένων στο διαδίκτυο (http://www.greenpeaceusa.org/features/bhopal_bayou.htm), κάτι που είναι τελείως νόμιμο! Επίσης η ίδια η ΕΡΑ δημοσιοποιεί επιμέρους στοιχεία μέσω του διαδικτύου, ενώ από την άλλη πλευρά όποιος υπάλληλός της διαρρεύσει οποιοδήποτε στοιχείο της βάσης κινδυνεύει να χαρακτηριστεί ως συνεργάτης τρομοκρατών! Επιπλέον, ο νέος νόμος προβλέπει περίοδο κατά την οποία το Υπουργείο Δικαιοσύνης θα ήταν υποχρεωμένο να ετοιμάσει μελέτη για την απειλή της τρομοκρατίας στην ασφάλεια των χημικών εγκαταστάσεων. Σήμερα, ενώ θα έπρεπε να είναι έτοιμο το πρώτο στάδιο της μελέτης αυτή δεν έχει καν αρχίσει! Επιπλέον, ενώ αρχικά το υπουργείο είχε προϋπολογίσει μισό εκ. δολάρια για τη μελέτη, στη συνέχεια ζήτησε 7 εκ., τα οποία κόπηκαν από το Κογκρέσο. Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι η τρομοκρατική απειλή υπήρξε μόνο πρόσχημα για τον περιορισμό του δικαιώματος των πολιτών στην πληροφόρηση.

Η αντίδραση των περιβαλλοντικών οργανώσεων, και των οργανώσεων πολιτών που υπερασπίζονται το δικαίωμα στην πληροφόρηση, ήταν μεγάλη, και προσπάθησαν να πείσουν το Κογκρέσο ότι οι τρομοκράτες δεν θα περίμεναν την ΕΡΑ να δημοσιοποιήσει τη βάση δεδομένων για να επιλέξουν τους στόχους τους. Επιπλέον, τα στοιχεία αυτά δεν περιείχαν καμιά πληροφορία για τις ίδιες τις εγκαταστάσεις, ή για το πώς αυτές μπορεί να χτυπηθούν, η οποία θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί για τρομοκρατικό σκοπό. Παρουσιάζουν μόνο την έκταση της "ευπρόσβλητης ζώνης", καθώς και τον πληθυσμό εντός αυτής (σα να λέμε δηλαδή ότι στους δίδυμους πύργους εργάζονταν 50.000 άτομα).

Σήμερα, μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στη Nέα Υόρκη και το Πεντάγωνο, το δίκτυο RtK-net (Right to Know net - http://www.rtknet/wcs/ ), υπενθυμίζει στο υπουργείο δικαιοσύνης, αλλά και στους αμερικανούς πολίτες τόσο την αδιαφορία των κρατικών υπηρεσιών για την ουσιαστική προστασία της ασφάλειας των πολιτών, όσο και την προσχηματική αντιμετώπιση της τρομολαγνείας για τον περιορισμό του δικαιώματος στην πληροφόρηση. Τέλος, ένας από τους δικτυακούς τόπους που έχει στο παρελθόν ασχοληθεί εκτεταμένα με τα ζητήματα των βιομηχανικών ατυχημάτων και τις επιπτώσεις τους, καθώς και με το δικαίωμα στην πληροφόρηση, ενώ αρχικά είχε υποσχεθεί εκτεταμένη παρουσίαση του θέματος, λίγες μέρες μετά το τρομοκρατικό χτύπημα, στη συνέχεια σίγησε ως προς το συγκεκριμένο θέμα, χωρίς να παρουσιάσει κάποιο πειστική εξήγηση για τους λόγους της σιγής...

< προηγούμενη σελίδα