Τράγος ή έλαφος;

Δήμος Τσαντίλης

Ο Τραγέλαφος είναι ένα από τα πολλά διαγενετικά πλάσματα της μυθολογίας. Μισός ελάφι, μισός τράγος υπερβαίνει τα όρια του βιολογικού είδους. Η Χίμαιρα ένα άλλο. Με σώμα κατσίκας, κεφάλι λιονταριού και ένα φίδι για ουρά.

Ο Τραγέλαφος είναι ένα ον που δεν είναι δυνατόν να υπάρξει σε έναν τακτοποιημένο κόσμο. Είναι η αλληγορία για το ακατανόητο, το αντιφατικό, το ετερόκλητο.

Η Χίμαιρα, γέννημα του Τυφώνα που ξεπήδησε από τα Τάρταρα, είναι η αλληγορία για την έλξη που ασκεί το μη ον, το ανέφικτο, το ανορθολογικό.

Τραγέλαφος και Χίμαιρα άφησαν στις ημέρες μας τον χώρο της μυθολογίας και, χάρη στην γενετική μηχανική, χοροπηδούν ολοζώντανα ανάμεσά μας.

Πολύ πριν από την κλωνοποιημένη Ντόλυ, γύρω στα μέσα της δεκαετίας του ’80, οι γενετικοί μηχανικοί πέτυχαν να κατασκευάσουν ένα τραγελαφικό ον, έναν συνδυασμό κατσίκας και προβάτου. Goat & sheep => “geep” ήταν το αγγλοσαξονικό μονοσύλλαβο με το οποίο ονομάτισαν το δημιούργημά τους.

Πώς φθάσαμε στην ύβρη; Πρώτα οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού καθορίζονται, με τρόπο μαγικό, από τα γονίδια που φέρει το DNA των κυττάρων τους. Κανείς δεν ξέρει πώς ακριβώς γίνεται αυτό, αλλά όλοι ξέρουμε ότι γίνεται. Πριν, λοιπόν, καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει με τα γονίδια και πώς καθορίζουν ή επηρεάζουν τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού, μάθαμε να τα κόβουμε κι να τα ράβουμε. Να παίρνουμε δηλαδή γονίδια από έναν οργανισμό, ας πούμε από ένα βακτηρίδιο, και να τα εμφυτεύουμε στο DNA ενός άλλου οργανισμού, ας πούμε μιας πατάτας, με την χιμαιρική προσδοκία να του δώσουμε στον οργανισμό με το πειραγμένο DNA ένα χαρακτηριστικό που επιθυμούμε.

Τραγέλαφος. Αντί να χρησιμοποιήσουμε την πρόοδο στις βιολογικές επιστήμες για να καταλάβουμε καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η φύση, βαλθήκαμε να την μετατρέψουμε.

Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό των ειδών που κατοικούν την γήινη βιόσφαιρα εκτιμάται ότι κυμαίνεται από 40 έως και 100 εκατομμύρια. Από αυτά έχουν καταγραφεί γύρω στα 2 μόνο εκατομμύρια και οι γνώσεις μας για τα περισσότερα από αυτά είναι εξαιρετικά περιορισμένες.

Απέναντι σε αυτό τον εκπληκτικό πλούτο της άγριας ζωής, το εγχείρημα της δημιουργίας νέων τραγελαφικών οργανισμών είναι μια βλακώδης επιστημονική και εμπορική χίμαιρα που θέτει σε κίνδυνο την τεράστια φυσική βιολογική ποικιλομορφία.

Κανείς δεν γνωρίζει σήμερα την συμπεριφορά των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών που ελευθερώνονται τυχαία ή ηθελημένα στο φυσικό περιβάλλον. Με ποιους θα ανταλλάξουν γενετικό υλικό, ποιους θα επιμολύνουν με τα ξένα γονίδια. Κανείς επίσης δεν γνωρίζει με βεβαιότητα ποιες θα είναι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία των μεταλλαγμένων τροφίμων που άμεσα ή έμμεσα καταλήγουν στο πιάτο μας.

Σόγια που αντέχει στα φυτοφάρμακα, καλαμπόκι που παράγει το ίδιο μια εντομοκτόνο ουσία είναι τα δύο τυπικά μεταλλαγμένα προϊόντα που κυκλοφορούν σήμερα στην διεθνή αγορά.

Τι σημαίνει ότι η σόγια, αντέχει στα φυτοφάρμακα; Σημαίνει ότι ο αγρότης έχει το ελεύθερο να αυξήσει τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιεί χωρίς να έχει απώλειες στην σοδειά του. Η ανθεκτικότητα στα φυτοφάρμακα αποτελεί συνεπώς κίνητρο για την αυξημένη χρήση φυτοφαρμάκων με καταστροφικές επιπτώσεις στο σύνολο των οργανισμών που έρχονται σε επαφή με τα δηλητήρια.

Τι σημαίνει ότι το καλαμπόκι, παράγει το ίδιο ουσίες που το προστατεύουν από τα έντομα; Σημαίνει ότι το ίδιο το φυτό είναι ένα εντομοκτόνο προϊόν, επικίνδυνο όχι μόνο για τα έντομα, αλλά για το σύνολο των οργανισμών που τρέφονται από αυτό, χωρίς ο άνθρωπος να αποτελεί εξαίρεση.

Η ανθεκτική σόγια επιτρέπει στην εταιρία που χορηγεί τους μεταλλαγμένους σπόρους, εν προκειμένω την Monsanto, να πουλά ταυτόχρονα στους αγρότες και το δραστικό ζιζανιοκτόνο “Round-Up”. Το εντομοκτόνο καλαμπόκι επιτρέπει στην ίδια εταιρία να ισχυρίζεται ότι καταργεί τα εντομοκτόνα προστατεύοντας το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα.

Είναι η γενετική μηχανική, που παράγει χίμαιρες και τραγέλαφους, πέτρα που κύλισε; Η μάχη δεν έχει χαθεί.

Ο Ατλαντικός δεν χωρίζει μόνο δύο ηπείρους. Είναι ο ωκεανός που χωρίζει δύο νοοτροπίες.

Στις ΗΠΑ η ελευθερία της αγοράς έχει την ισχύ θρησκευτικού δόγματος. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ελευθερία της αγοράς περιορίζεται (ακόμη), όταν κινδυνεύει η δημόσια υγεία ή το περιβάλλον.

Στις ΗΠΑ, τα μεταλλαγμένα τρόφιμα κυκλοφορούν σχεδόν ελεύθερα μαζί με τα μη μεταλλαγμένα και ο καταναλωτής δεν ξέρει κυριολεκτικά τι τρώει γιατί καμιά ένδειξη στην συσκευασία δεν τον πληροφορεί για το μεταλλαγμένο περιεχόμενο. Στην Ευρώπη είναι υποχρεωτική η σήμανση των μεταλλαγμένων τροφίμων και οι καταναλωτές τα αποφεύγουν, όπως ο διάβολος το λιβάνι.

Οι ΗΠΑ έχουν αρνηθεί να υπογράψουν την σύμβαση για την διατήρηση της βιοποικιλότητας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση την έχει υπογράψει. Έχει επίσης υπογράψει το Πρωτόκολλο της Καρθαγένης που επιτρέπει στα κράτη να απαγορεύουν την κυκλοφορία μεταλλαγμένων, όταν κρίνουν ότι η επιστημονική τεκμηρίωση της αθωότητάς τους δεν είναι επαρκής.

Οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και οι Αργεντινή προσέφυγαν στο δικαστήριο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου καταγγέλλοντας τους περιορισμούς στην κυκλοφορία μεταλλαγμένων τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αρχιερείς του διεθνούς καπιταλισμού έκριναν, πριν από έναν περίπου μήνα, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ενήργησε νόμιμα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, προκειμένου να προστατεύσει την υγεία των πολιτών της.

Όμως το θέμα είναι μεγάλο για ένα αρθράκι στον Δαίμονα. Θα σας συνιστούσαμε, λοιπόν, ένα πολύ καλό βιβλίο, που περιέχει απαντήσεις σε ότι θα θέλατε να μάθετε για τα μεταλλαγμένα και τους κινδύνους που εγκυμονούν. Πρόκειται για το βιβλίο της Βάσως Κανελλοπούλου «Μεταλλαγμένα: το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Ευώνυμο Οικολογική Βιβλιοθήκη.

Δαίμων της Οικολογίας,

τ. 59, 4/06